Parşömen Kağıdı

Moder Kitap ve Kütüphane

Parşömen kağıdı, Bergamalıların zor bir durum karşısında nasıl çözüm üretilir ve tarihe nasıl yön verilir, konulu soruya ders niteliğinde verdikleri bir cevaptır. Papirüsün tahtını elinden alan parşömen, bir parça da olsa tarihte, kitap ve kütüphane gelişimine yön verdi.  Birçok antik kent kütüphanesi gören sanat severler, geçmiş kütüphane ile bugünkü kütüphane arasında çağrışım yapmakta zorlanırlar.

parşömen
Antik Kütüphane
Anadolu Mirası

Parşömen kağıdı, papirüs kağıdının önüne geçip kullanılmaya başlayana kadar kütüphaneler papirüs kağıdına göre tasarlanıyordu. Nişler içine çapraz ahşap çatkılar yerleştiriliyor ve üzerine bir ahşap çatkı daha konularak yükseltiliyordu. Bu çapraz ahşap çatkılardan derinlemesine dört bölüm elde ediliyor ve rulo halindeki papirüs el yazmaları bu bölmelerde muhafaza ediliyordu ki parşömen kâğıdının kullanımı ve gelişimi ile bu durum değişti. Günümüzdeki kitabın ve kütüphanelerin temellerini tarihteki şu olay attı.

Bergama krallığı ile Mısır firavunluğu arasında hem bir ticaret hem de sıkı bir rekabet vardı. Bergama kütüphanesi ile Mısır İskenderiye kütüphanesi arasındaki rekabeti Bergama önde kapatmaya başlayınca, Mısır kıskançlığına yenik düşerek Bergama’ya papirüs kağıdı ihracına önce kota sonra yasak getirdi.

Ortaya Çıkışı

Bunun üzerine Bergama kralı II. Eumenes papirüse alternatif oluşturacak bir çözüm önerisi ile gelecek olanları ödüllendireceğini ilan etti. Söylentiye göre o zamanki kütüphane müdürü Krates, oğlak derisinden imal edilmiş parşömen kâğıdı ile huzura geldi. Tabi Krates’in o zaman huzura getirdiği kâğıdın adı parşömen değildi. Parşömen, bergama kağıdı anlamında Latince Charta Pergamena’dan türemiş ve bütün dillere de buradan geçmiştir.

Bu kâğıdın imali şu şekildedir; oğlak derisi kirece yatırılarak kıllarından arındırılır, fazla et ve yağları alındıktan sonra gerilir ve kurutulur. Çeşitli aletler ile deri yüzeyi zımparalanır, yüzey yazım işlemine uygun hale getirilir. Güzel işlenmiş bir parşömenin iki yüzeyine de yazılabilir.

parşömen
Modern Parşömen

M.Ö. II.yy’dan itibaren ihraç edilmeye başlanılan parşömen kağıdı, bu süreçle birlikte gelişim göstermeye başladı. Parşömen kağıtlarından kodexler üretildi. Zaman içinde kağıt, belli oranlarda kesilerek, üst üste sıralanıp ya kenarlarından dikiliyor ya da bir aparat ile tutuşturuluyordu. Böylece günümüz kitabının altlığı oluşturulmuş oldu. Bu yeni ortaya çıkan ürün, kütüphaneleri ve muhafaza edilecek yerleri ona göre şekillendirdi.

codex
Codex

Parşömen ile papirüs arasındaki temel fark parşömenin hayvansal, papirüsün ise bitkisel temelli bir ürün olmasıdır. Bu durum saklama koşullarını ve kullanım ömrünü etkilediği için kâğıt kullanımında papirüs tarih sahnesindeki yerini yavaş yavaş parşömene bıraktı. Diğer yandan hayvancılık yapabilen her toplum parşömene geçiş yapabilirken, papirüs için Mısır’ın tekeli söz konusuydu. M.S. VI. Yy ‘dan sonra papirüs kullanımı neredeyse son buldu. Parşömen ise XII. Yy’ a kadar tekel oldu ve sonrasında alternatifler ortaya çıkmaya başladı.

sonuç

Mısır’ın aldığı bu kararla, elinde koz olarak bulundurduğu en iyi ihraç maddesinin sonunu getireceği hiç aklına gelmiş miydi? Hiç sanmıyorum çünkü tarihte Anadolu, hep sürpriz yapmayı seven taraf olmuştur. Bu olayların gerçekleştiği bergama şehrini en kısa zamanda ziyaret etmeniz dileğiyle.

Farklı şeyler de okumak isteyebilirsin.

SaltideaS

Hayatın muhteşem üçlüsü gezmek, yemek ve sanat üzerine düşüncelerimi ufak ufak notlar halinde tutarken bunları sizlerle de paylaşmak istedim. (Bunların dışındaki kavrayışlarımı Blog bölümünde bulabilirsiniz.) Yaklaşık 15 senedir mutfakla çok yakın bir ilişki içindeyim, her fırsat olduğunda doğada kaybolmayı çok severim ve mesleğimin de katkısı ile sanatla organik bir bağ içindeyim. Bu sitede dijital bir kütüphane inşa etmek arzusu taşıyorum. Sadece ben değil sizler de birçok konu üzerinde fikirlerinizi paylaşabilir ve etkileşime geçebilirsiniz. Fikirler ne kadar duru ise bir o kadar fark yaratır, bu düşünce tarzının hayatlarımıza yansıması için saltideas.com'u kurdum. Afiyet Olsun.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir